معایب و مزایای آبیاری بارانی

مدیریت منابع آب و افزایش بهره‌وری مصرف آب از مزایای آبیاری بارانی است که موجب افزایش کاربرد این روش آبیاری در کشاورزی شده است. وجود جریان آب با فشار در داخل شبکه لوله‌کشی، مرطوب کردن سطح خاک و پیشگیری از فرسایش بادی از ویژگی های انواع سیستم آبیاری بارانی است. البته باید توجه داشت که این سیستم نیز معایبی دارد و بالابودن هزینه سرمایه‌گذاری و کاهش یکنواختی عملکرد در صورت وزش باد از معایب آبیاری بارانی است. در این مقاله از گروه صنعتی اطمینان صنعت سیستم آبیاری بارانی، مزایا و معایب آن را بررسی می‌کنیم.

سیستم آبیاری بارانی

سیستم آبیاری مدرن و دستگاه کمبینات دونمونه از دستگاه‌های کشاورزی امروزی هستند که نقش مهمی در کشاورزی مدرن دارند. آبیاری بارانی از روش‌های آبیاری مدرن و سیستم آبیاری تحت‌فشار است که در آن آب تحت‌فشار در شبکه لوله‌های اصلی و فرعی وارد شده و به طور یکنواخت و از طریق آبپاش‌ها روی محصولات تحت کشت پاشیده می‌شود. به دلیل آنکه آب خارج شده از آبپاش‌ها به‌صورت قطرات باران است این روش را آبیاری بارانی می‌نامند. کنترل بیشتر روی آب، یکنواخت بودن توزیع آب و افزایش راندمان آب از مزایای آبیاری بارانی است.

به همین دلیل این روش در مقایسه با سایر روش‌های آبیاری سطحی کاربرد بیشتری دارد. روش‌های مختلف آبیاری بارانی در زمین‌های مختلف تا شیب 15 درصد استفاده می‌شوند و همچنین این روش مناسب انواع مختلف بافت خاک از سبک تا سنگین است.

انواع سیستم آبیاری بارانی

آبیاری نوین یا آبیاری مدرن، آبیاری تحت‌فشار نامیده می‌شود که شامل آبیاری قطره‌ای و آبیاری بارانی است. کاهش هدررفت آب و افزایش کیفیت محصولات از مزایای آبیاری بارانی و قطره‌ای است. در هر پروژه آبیاری عواملی مانند ترکیب خاک، مساحت محل کشت، شوری خاک‌آب، زهکشی، گیاهان مناسب کشت، کیفیت و میزان محصولات، شرایط آب‌وهوایی، انرژی قابل‌کشت و… در انتخاب نوع روش آبیاری اثر دارند. در ادامه انواع و ویژگی های انواع سیستم آبیاری بارانی را بررسی می‌کنیم.

1. مزایای آبیاری بارانی؛ سیستم آبیاری بارانی کلاسیک

این نوع سیستم آبیاری بارانی در دسته سیستم‌های غیر مکانیزه است که خود شامل زیرمجموعه‌های دیگری است.

• سیستم کلاسیک نیمه متحرک:  در این روش دستگاه پمپاژ آب، لوله‌های فرعی، اصلی و آبپاش‌ها مستقیماً روی لوله نصب می‌شوند و قابل‌جابه‌جایی هستند. این سیستم را می‌توان روی زمین‌هایی با اشکال پراکنده و مختلف نصب و از مزایای آبیاری بارانی کلاسیک استفاده کرد.
• سیستم کلاسیک متحرک: در این سیستم آبیاری تمام اجزای سیستم قابلیت جداسازی داشته و در انتهای فصل کشاورزی از هم بازشده و انبارش می‌شوند. این سیستم آبیاری مناسب زمین‌های پراکنده و کوچک با اشکال نامتقارن است و پایین‌بودن هزینه اولیه از ویژگی های انواع سیستم آبیاری بارانی کلاسیک متحرک است. البته نیاز به نیروی کار زیاد از معایب آبیاری بارانی متحرک کلاسیک نیز محسوب می‌شود.
• سیستم کلاسیک ثابت: در این سیستم آبیاری بارانی اجزای سیستم آبیاری در تمام فصول سال ثابت بوده و نمی‌توان آن‌ها را جابه‌جا کرد. در بین انواع سیستم‌های بارانی کلاسیک این روش هزینه بالایی دارد و از آن برای آبیاری محصولات چندساله استفاده می‌شود.
• سیستم کلاسیک ثابت با آبپاش متحرک: به دلیل مزایای آبیاری بارانی کلاسیک با آبپاش متحرک، این روش آبیاری در بین روش‌های کلاسیک رواج بیشتری دارد. در این روش ابتدا سیستم طراحی شده و لترال‌ها جای‌گذاری می‌شوند. سپس محل قرارگیری آبپاش‌ها توسط شیر خودکار مشخص شده و شیرها در فواصل مشخصی روی لترال‌ها نصب می‌شوند. در این روش کلاسیک از آبپاش‌های بزرگ استفاده و فاصله شیر خودکارها محاسبه می‌شود. مدفون کردن لوله‌های اصلی در زیر خاک و لوله‌های جانبی به‌صورت روزمینی یا مدفون در زمین از ویژگی های انواع سیستم آبیاری بارانی کلاسیک با آبپاش متحرک است.

2. سیستم آبیاری بارانی مدرن و اتوماتیک

در سیستم آبیاری مدرن برای جابه‌جایی آبپاش‌ها یا بال‌های آبیاری به نیروی کارگر نیاز نیست و توسط نیروی موتور انجام می‌شود که صرفه‌جویی در هزینه و آب از مزایای آبیاری بارانی مدرن و مکانیزه است. از ویژگی های انواع سیستم آبیاری بارانی مکانیزه اینکه این روش آبیاری مناسب زمین‌های یکپارچه و بزرگ است و تکنولوژی به‌کار رفته در آن بیشتر از روش کلاسیک است. به همین دلیل به دانش فنی بیشتری نیاز دارد. انواع سیستم آبیاری بارانی مدرن عبارت‌اند از:

• آبیاری بارانی تفنگی (گان): در این سیستم آبیاری، آب‌فشان قرقره‌ای دارای یک قرقره بزرگ است و یک لوله پلی‌اتیلنی به‌دور آن می‌پیچد. در انتهای لوله نیز یک آبپاش تفنگی وصل می‌شود. مهم‌ترین ویژگی این سیستم قابلیت جابه‌جایی آن است. شعاع پاشش گان‌ها 50-30 متر است و وزش باد روی آن‌ها تأثیر می‌گذارد و می‌توان این مورد را از معایب آبیاری بارانی تفنگی نامید.
• آبیاری چرخشی (ویل موو): نوع دیگر از آبیاری بارانی مدرن، چرخشی، ویل موو یا آب‌فشان غلتان است که از لوله‌های آلومینیومی و چرخ تشکیل شده است. میزان سرعت جابه‌جایی آب‌فشان غلتان تقریباً 10 متر در دقیقه است و ساعات کارکرد هر نوبت آبیاری به نوع محصول، نیاز آبی و آبیاری بستگی دارد. از مزایای آبیاری بارانی ویل موو این است که از این روش برای محصولاتی کاربرد دارند که نسبت به آبیاری بارانی حساس نیستند. از طرف دیگر محدودیت استفاده از این روش برای محصولاتی مانند ذرت از معایب آبیاری بارانی ویل موو محسوب می‌شود.
• روش خطی: در آبیاری بارانی خطی لترال‌ها به‌صورت خطی و از طریق چرخ‌های متصل به آن جابه‌جا می‌شوند. معلق بودن آبپاش‌های کوچک از بازوها برای عملیات آبیاری از ویژگی های انواع سیستم آبیاری بارانی خطی است. پاشش یکنواخت از مزایای آبیاری بارانی در روش خطی است.

اجزای سیستم آبیاری بارانی

سیستم آبیاری بارانی از قسمت‌های مختلفی تشکیل شده است و برای بهره‌گیری از تمام مزایای آبیاری بارانی باید اجزای سیستم کامل باشد. این بخش‌ها عبارت‌اند از:

1. مزایای آبیاری بارانی؛ واحد پمپاژ

آبیاری تحت‌فشار از ویژگی های انواع سیستم آبیاری بارانی است. فشار لازم برای پاشش آب توسط پمپ‌ها تأمین می‌شود و پمپ‌ها بر اساس نوع و فاصله منبع آب به زمین کشاورزی انتخاب می‌شوند. این پمپ‌ها در 4 دسته قرار می‌گیرند که عبارت‌اند از:

• پمپ شناور: مناسب برای خارج‌کردن آب از چاه و موارد دارای اختلاف ارتفاع، دارای ظرفیت آب‌دهی کم و فشار بالا
• پمپ گریزازمرکز: مورداستفاده برای شرایط نیازمند به آبدهی بالا و فشار پایین، هدایت آب به بیرون توسط نیروی گریزازمرکز پمپ و با چرخش پره‌ها
• پمپ فشارقوی: مورداستفاده برای مواردی که ارتفاع پمپاژ بالا باشد. از معایب آبیاری بارانی درمورد پمپ فشارقوی نیازمندی به هواگیری است.
• پمپ توربینی: از مزایای آبیاری بارانی و استفاده از پمپ توربینی این است که از این پمپ‌ها برای انتقال آب در طرح‌های بزرگ کشاورزی که نیازمند فشار کاری متوسط و آبدهی بالا است استفاده می‌شود. پمپ‌های توربینی مناسب استخرهای مکش، چاه‌های ماسه‌ای و ایستگاه‌های پمپاژ هستند.

2. خطوط انتقال آب

بخش دیگر از اجزای سیستم آبیاری بارانی مربوط به خطوط انتقال آب است که وظیفه آن انتقال آب از منبع به خطوط فرعی است. از ویژگی های انواع سیستم آبیاری بارانی این است که در بسیاری از طراحی‌ها این خطوط دائمی هستند و روی سطح خاک یا زیر آن دفن می‌شوند. لوله‌ها معمولاً از جنس پلی‌اتیلن یا فلز هستند و خطوط جانبی با تحویل‌گرفتن آب از خطوط اصلی و انتقال به آبپاش، زمین کشاورزی را از مزایای آبیاری بارانی بهره‌مند می‌کنند.

3. آبپاش ها

بخش دیگری از اجزای سیستم آبیاری بارانی آبپاش‌ها هستند که مسئول توزیع آب در زمین تحت کشت و محصولات هستند. آلومینیوم در صنعت کشاورزی کاربرد زیادی دارد و جنس آبپاش‌ها غالباً از آلومینیوم یا برنج است. انواع مختلف آبپاش‌های بارانی در بازار وجود دارد که برای دستیابی به بیشترین مزایای آبیاری بارانی باید بهترین نوع محصول را انتخاب کرد. از ویژگی های انواع سیستم آبیاری بارانی اهمیت بالای الگوی پاشش است. تمامی طراحان و مهندسان حوزه طراحی محصولات آبیاری تلاش می‌کنند محصولی به بازار عرضه کنند که آبپاش‌ها بیشترین یکنواختی را داشته باشند.

مزایای آبیاری بارانی

هرکدام از روش‌های آبیاری مزایا و معایب خود را دارد و نمی‌توان یک سیستم بدون عیب‌وایراد پیدا کرد. بااین‌حال ویژگی های انواع سیستم آبیاری بارانی به صورتی است که آن را به روشی مناسب برای آبیاری تبدیل کرده است. مهم‌ترین مزایای آبیاری بارانی عبارت‌اند از:

• امکان آبیاری در اراضی دارای شیب
• امکان آبیاری در اراضی کم‌عمق
• امکان آبیاری در اغلب انواع خاک‌
• امکان آبیاری در بیشتر شرایط آب‌وهوایی
• استفاده از زمین کمتر برای انتقال آب
• بالابودن بهره‌وری آب در مقایسه با روش‌های سنتی آبیاری
• کاهش هزینه نیروی کارگر در مقایسه با روش‌های آبیاری سطحی
• مبارزه با عوارض ناشی از سرمای تشعشعی که موجب یخ‌زدگی می‌شود.
• افزایش بازدهی محصولات در مقایسه با روش‌های آبیاری سطحی

معایب آبیاری بارانی

همان‌طور که گفته شد انواع روش‌های آبیاری دارای معایبی نیز هستند؛ ولی به دلیل اینکه مزایای آبیاری بارانی بیشتر از معایب آن است این روش بسیار کارآمد است. در ادامه معایب آبیاری بارانی را ذکر می‌کنیم.

• بالابودن هزینه سرمایه‌گذاری اولیه
• کاهش عملکرد یکنواختی در صورت وزش باد
• بالابودن هدررفت آب در مناطق با باد شدید
• شسته شدن آفت‌کش‌ها و سموم از روی برگ‌ها
• مناسب‌ نبودن برای گیاهان حساس به آب روی برگ مانند گوجه‌فرنگی
• امکان گسترش بیماری‌های باکتریایی و قارچی
• مناسب نبودن برای مناطق گرم و خشک به دلیل بالابودن میزان تبخیر آب

با درنظرگرفتن ویژگی های انواع سیستم آبیاری بارانی، توجه به مزایای آبیاری بارانی و شرایط جغرافیایی می‌توان سیستم آبیاری مناسب را انتخاب و بازدهی محصول و مصرف آب را بالا برد.

جمع‌بندی

آبیاری یکی از بخش‌های مهم کشاورزی است که صرفه‌جویی در مصرف و بهینه‌سازی مصرف آن اهمیت زیادی دارد. انواع مختلف سیستم آبیاری وجود دارد که در کشاورزی مدرن دو نوع آبیاری قطره‌ای و بارانی موردتوجه هستند. به دلیل بالا‌بودن مزایای آبیاری بارانی این سیستم کاربرد زیادی دارد.

آبیاری تحت‌فشار، استفاده از انواع مختلف پمپ فشار، به تعویق‌انداختن زمان تشکیل گل و غنچه از ویژگی های انواع سیستم آبیاری بارانی است. البته باید در نظر داشت که این سیستم آبیاری معایبی نیز دارد. بالابودن هزینه سرمایه‌گذاری اولیه، کاهش عملکرد در صورت وزش باد و احتمال گسترش بیماری‌های قارچی و باکتریایی از معایب آبیاری بارانی هستند.

گروه اطمینان صنعت عرضه‌کننده انواع ابزارآلات صنعتی و کشاورزی باهدف ارائه بهترین محصولات و جلب رضایت خریداران، کالاهایی با بهترین کیفیت را در اختیار مشتریان خود قرار می‌دهد. تضمین کیفیت کالا و احترام به حقوق مصرف‌کنندگان از خط‌مشی‌های اطمینان صنعت است. برای دریافت مشاوره و خرید می‌توانید به صفحه تماس با ما مراجعه کنید.

سؤالات متداول